De week in de lucht: 15.419 toestellen, één stille zaterdag en een Cessna in de top vijf

Een stabiele week, met één scherpe piek

Tussen maandag 28 september en zondag 4 oktober zagen onze ontvangers 15.419 verschillende toestellen nabij de 994 luchthavens die we in de gaten houden. Geteld per luchthaven en per dag zijn dat 23.938 waarnemingen, vrijwel precies evenveel als de week ervoor (23.824). Gecorrigeerd voor het aantal momentopnames dat we maakten, lag de activiteit 1,9 procent hoger. Oftewel: een gewone week begin oktober, zonder storm, staking of feestdag die groot genoeg was om in de totalen op te vallen.

De vorm van de week is vertrouwd. Donderdag 1 oktober was de drukste dag met 3.773 toestellen, zaterdag 3 oktober de stilste met 2.909: een verschil van 30 procent. De week ervoor liet dezelfde dip op zaterdag zien (2.965). De zaterdagluwte is een van de betrouwbaarste patronen in onze data: maatschappijen dunnen hun schema uit, zakenjets blijven aan de grond en vliegscholen zijn wel druk maar klein. Zondag herstelt maar deels; de echte herstart komt op maandagochtend.

De zaterdagdip is geen meetfout: we maakten op zaterdag evenveel momentopnames als op donderdag. De lucht was echt 30 procent leger.

New York, San Francisco en Los Angeles vooraan; Amsterdam de nummer één van Europa

Gerangschikt op het aantal verschillende toestellen dat we in de week nabij de luchthaven zagen, nemen drie grote Amerikaanse hubs de eerste drie plaatsen in, met maar 33 toestellen verschil. John F. Kennedy in New York voert de lijst aan met 601, San Francisco volgt met 597 en Los Angeles met 568. Toronto Pearson is op de vierde plaats de eerste niet-Amerikaanse luchthaven, en Las Vegas sluit de top vijf.

Amsterdam Schiphol is de hoogst genoteerde Europese luchthaven, op de zesde plaats met 472 toestellen, vóór London Heathrow (405, elfde). Die volgorde zegt meer over onze ontvangers dan over de luchthavens: Schiphol heeft in ons netwerk een heel dichte dekking, en het luchtruim van Heathrow wordt gedeeld met Gatwick, Luton en Stansted, die elk apart in onze lijst staan. Sydney (388) en Tokio Haneda (345) zijn de enige luchthavens buiten Noord-Amerika en Europa in de top vijftien.

Zo bekeken komt San Francisco net voor New York: in een gemiddelde momentopname hingen er 28 toestellen rond SFO tegen 27 rond JFK. Verschillen van week op week per luchthaven publiceren we bewust niet. Met ongeveer drie momentopnames per dag per luchthaven kan een uitslag van tien procent een echte verandering zijn of gewoon toeval, en we laten liever niets zien dan iets waar we niet achter kunnen staan.

De helft van alles wat we zien is Amerikaans

Gegroepeerd per land is de Verenigde Staten goed voor 12.095 van de 23.938 waarnemingen, iets meer dan de helft. Dat weerspiegelt zowel de omvang van de Amerikaanse luchtvaart als het feit dat 300 van de 994 luchthavens in onze lijst Amerikaans zijn. Het Verenigd Koninkrijk (1.318), Australië (1.250) en Canada (1.068) volgen op afstand. Nederland, met maar vijf luchthavens in de lijst, haalt dankzij Schiphol toch 525 waarnemingen.

Twee bewegingen vallen op. Canada lag 13 procent onder de week ervoor, verspreid over de 36 luchthavens en niet veroorzaakt door één ervan. En Frankrijk lag 23 procent hoger, met Duitsland, Japan, Nederland en Polen allemaal tussen de 10 en 16 procent omhoog. De oorzaak van beide verschuivingen kennen we uit de data alleen niet, en we gaan niet gokken. Houdt het patroon volgende week stand, dan wordt het een verhaal; zo niet, dan was het ruis.

American, Delta en Southwest: drie maatschappijen boven de duizend

We herkennen een maatschappij aan de eerste drie letters van de roepnaam die haar toestellen uitzenden. Zo gemeten voerde American Airlines (AAL) de week aan met 1.097 waarnemingen, op de voet gevolgd door Delta (1.066) en Southwest (1.045). United is vierde met 827, en daarna volgt een duidelijk gat naar JetBlue (522) en SkyWest (484), de regionale maatschappij die voor meerdere grote namen vliegt. Ryanair is met 382 de eerste niet-Amerikaanse maatschappij, vóór British Airways (202), easyJet (195) en Lufthansa (182).

Let op de tiende plaats: NetJets (EJA), de aanbieder van zakenjets in gedeeld eigendom, werd vaker gezien dan Republic Airways, FedEx of British Airways. Haar vloot van enkele honderden kleine jets is verspreid over tientallen luchthavens, en dat is precies het soort verkeer dat een steekproef per luchthaven goed oppikt. FedEx was een van de weinige namen met een stijging van twee cijfers (+11 procent), net als Envoy Air (+18 procent) net buiten deze lijst. KLM, de thuismaatschappij van Schiphol, kwam uit op 132 waarnemingen, 11 procent meer.

De vloot: Airbus-narrowbodies net vóór de 737, en een lesvliegtuig op vijf

Van 13.744 van de 15.419 toestellen, negen op de tien, kennen we het type. Het meest geziene type is de Boeing 737-800 met 1.360 toestellen, gevolgd door de Airbus A320 (954), de 737 MAX 8 (861) en de A321neo (795). Tel de families bij elkaar op en het beeld kantelt: de A320-familie (A319, A320, A321 en hun neo-versies) komt op 3.181 toestellen, de 737-familie op 2.933. Widebodies vormen een bescheiden 1.583, aangevoerd door de 767-300 (268), de 787-9 (253) en de 777-300ER (207).

En dan is er de Cessna 172 op de vijfde plaats, met 643 verschillende toestellen, meer dan de A321 of de A320neo. Geen maatschappij vliegt ermee; het is het meestgebouwde lesvliegtuig ter wereld, en vliegscholen rond drukke luchthavens vliegen er de hele dag mee. Zijn neef, de Piper PA-28, staat op de tiende plaats met 323. Samen herinneren ze eraan wat onze data werkelijk is: geen dienstregeling van maatschappijen, maar een beeld van alles met een transponder dat zich nabij een luchthaven beweegt, van een Boeing 777 op weg naar Tokio tot een leerling-piloot die circuits oefent.

Nederland deze week: Schiphol is negen tiende van alles

Bij de vijf Nederlandse luchthavens in onze lijst telden we 525 waarnemingen, 12 procent meer dan de week ervoor (468), van 403 verschillende toestellen. Schiphol is daarvan 472, negen van de tien. Rotterdam The Hague (23), Eindhoven (15), Groningen Eelde (11) en Maastricht Aachen (4) vullen de rest. Dat Eindhoven zo laag staat, zegt iets over onze dekking daar, niet over de luchthaven: in werkelijkheid is Eindhoven na Schiphol de drukste van het land.

KLM en KLM Cityhopper samen zijn goed voor 105 van de waarnemingen met roepnaam, Transavia voor 28. Delta is met 14 de grootste niet-Europese naam boven Schiphol. In de vloot boven Nederland staat de Airbus A321neo bovenaan met 38 verschillende toestellen, vóór de Boeing 737-800 (34) en de A320neo (28); de Embraer 190 en 195-E2 van Cityhopper tellen samen 28. Aan widebodies zagen we 11 A350-900's en 10 777-300ER's, de langeafstandsvloot van KLM. Volgende week kijken we of de stijging van 12 procent standhoudt; met vijf luchthavens en Schiphol als zwaartepunt is één week nog geen trend.

Waar we volgende week op letten

Drie dingen. Of de daling van 13 procent in Canada en de stijging van 23 procent in Frankrijk doorzetten, wat ze echt zou maken in plaats van toeval van de steekproef. Of de zaterdagdip op 30 procent blijft nu de herfstschema's hun vorm krijgen. En of het verschil tussen de A320- en 737-familie, nu 248 toestellen in het voordeel van Airbus, groter wordt naarmate meer A321neo's in dienst komen. Het volgende artikel gaat over week 41, 5 tot en met 11 oktober.