Half weekend: hoe je een week leest waarin we minder vaak keken

De week in cijfers

Tussen maandag 12 oktober en zondag 18 oktober zagen onze ontvangers 13.331 verschillende toestellen nabij de 955 luchthavens waar we verkeer zagen. Geteld per luchthaven en per dag zijn dat 20.138 waarnemingen, tegen 24.265 de week ervoor: 17 procent minder. Lees dat niet als een rustige week in de lucht, want dat was het niet. We maakten 68.024 momentopnames van het luchtruim, tegen 81.121 de week ervoor, 16,1 procent minder. Per momentopname bewoog de telling nauwelijks: 29,6 waarnemingen per honderd momentopnames, tegen 29,9, een verschil van 1,0 procent. Het verhaal van deze week gaat dus niet over het verkeer maar over ons: wat onze data ziet, wat ze mist, en hoe je een week leest waarin we minder vaak keken.

Maandag tot en met vrijdag zien eruit als elke andere herfstweek: tussen 3.024 toestellen per dag (woensdag) en 3.425 (dinsdag 13 oktober, de drukste dag). Daarna valt de lijn van een klif: 1.766 op zaterdag 17 oktober en 1.343 op zondag 18 oktober, de twee laagste dagen van de vier weken die we in deze aflevering bekijken. Die klif zit in onze momentopnames, niet in de lucht.

Het weekend waarin we half zo vaak keken

Hoe we tellen doet er hier toe. Enkele keren per dag maakt onze inwinning een momentopname van het luchtruim rond elke luchthaven die we volgen, en elk toestel op die foto telt één keer voor die luchthaven op die dag. Minder momentopnames betekent minder kansen om een toestel te zien. In week 42 liep het aantal momentopnames per dag vanaf woensdag wat terug, van 11.580 op maandag naar 10.950 op vrijdag, en daarna viel het hard: 7.235 op zaterdag en 4.380 op zondag. Over het weekend maakten we 11.615 momentopnames, tegen 23.076 het weekend ervoor, 49,7 procent minder. Van maandag tot en met vrijdag was de daling maar 2,8 procent.

De meeste ontbrekende momentopnames zijn nooit geprobeerd. De inwinning plande 69.583 momentopnames voor de week, 14,7 procent minder dan de 81.575 van de week ervoor, en 97,8 procent van de geplande lukte, tegen 99,4 procent een week eerder. Het gat zit dus vooral in hoeveel momentopnames er werden ingepland, en maar voor een klein deel in momentopnames die mislukten. Waarom er minder werden ingepland, vertelt de data niet, en we gaan het niet raden; het is een vraag voor onze inwinning, en we zoeken het uit. Het raakte de grote luchthavens gelijk: elk van de 60 luchthavens met de meeste waarnemingen werd minder vaak bevraagd dan de week ervoor.

Waarom we het weekend niet gewoon kunnen ophogen. Per honderd momentopnames kwam het weekend van week 42 hoger uit dan het weekend ervoor, 26,8 toestellen tegen 25,5, en zondag 18 oktober haalde zelfs 30,7, meer dan welke doordeweekse dag ook. Dat is geen drukke zondag. Een toestel telt één keer per dag, hoeveel momentopnames het ook zien; bij minder momentopnames vindt elke opname dus een groter deel toestellen die nog geen eerdere opname had gezien. Corrigeren per momentopname overcorrigeert als het aantal opnames zo ver zakt. Het weekcijfer van 29,6 per honderd blijft dicht bij vorige week omdat maar twee van de zeven dagen hard geraakt werden: een redelijke samenvatting van de week, geen precieze.

Wat wel werkt, is aandelen vergelijken. Als elke luchthaven ongeveer op dezelfde manier momentopnames verloor, dan moet het deel van het netwerk dat een land of een maatschappij voor zijn rekening neemt gelijk blijven, ook als de totalen dalen. Dat is wat we zien, en zo lezen we de rest van deze week: de Verenigde Staten waren goed voor 518 van elke 1.000 waarnemingen, tegen 527 de week ervoor; het Verenigd Koninkrijk voor 51 tegen 49; Nederland en Japan bleven vrijwel precies gelijk. De grootste verschuivingen onder de grotere landen zijn Australië, van 53 naar 59 per 1.000, en Canada en Duitsland, van 45 naar 42 en van 36 naar 33. Dat zijn verschuivingen in aandeel in een week met een gat in de meting; we noemen ze en wachten een gewone week af voordat we er een trend in zien.

Wat we beloofden te volgen: zaterdag, Madrid en American Airlines

Vorige week was zaterdag vier weken op rij verder weggezakt, tot 77 procent van het doordeweekse gemiddelde, en we beloofden te kijken of dat opnieuw zou gebeuren. Deze week kunnen we dat niet eerlijk beantwoorden. Zaterdag 17 oktober had 1.766 toestellen uit 7.235 momentopnames. Per honderd momentopnames is dat 24,4, iets boven de 23,4 van de zaterdag ervoor, maar zoals het kader hierboven laat zien, flatteert die maat een dag met weinig opnames. De zaterdagvraag schuift door naar volgende week.

We schreven ook dat onze telling rond Madrid-Barajas was gezakt van 201 naar 38 waarnemingen, en dat we dat eerst als een vraag over onze meting zagen. Deze week kwam Madrid uit op 51 waarnemingen uit 19 momentopnames: iets meer, met minder opnames, maar nog steeds maar een kwart van begin oktober. De vraag blijft open, en het Spaanse totaal lees je nog steeds met voorzichtigheid.

De derde vraag was of American Airlines zijn stijging van 13 procent zou vasthouden terwijl de andere grote namen een paar procent bewogen. In aandeel deed het dat: 53 van elke 1.000 waarnemingen waren American Airlines, tegen 51 de week ervoor, en de voorsprong op Southwest groeide van 118 naar 154 waarnemingen. Delta verloor het meeste aandeel van de vier grootste Amerikaanse maatschappijen, van 45 naar 43 per 1.000; United won, van 35 naar 38. FedEx ging met 208 waarnemingen van 9 naar 10 per 1.000.

Aandelen beantwoorden ook de vlootvraag die we sinds het eerste artikel volgen. Met de vijf hoofdvarianten van elke familie zagen we 2.872 toestellen uit de Airbus A320-familie tegen 2.588 uit de Boeing 737-familie. Dat zijn 111 Airbussen op elke 100 Boeings, tegen 108 een week eerder: de voorsprong van Airbus hield stand en groeide iets. De Boeing 737-800 blijft het meest geziene type met 1.174 toestellen. De Cessna 172 zakte naar de zesde plaats met 460, achter de Airbus A321 (551); met een half weekend dat in onze data ontbreekt, lezen we daar niets in.

Nederland deze week: Schiphol het minst vaak bekeken, KLM toch hoger

Bij de vijf Nederlandse luchthavens in onze lijst telden we 407 waarnemingen van 313 verschillende toestellen, tegen 489 de week ervoor. Dat lijkt een daling van 16,8 procent, maar ook hier keken we minder vaak: 82 momentopnames in plaats van 108. Schiphol kreeg er 15 in plaats van 23, de grootste terugval van de 60 luchthavens met de meeste waarnemingen. Als aandeel van het hele netwerk bleef Nederland precies gelijk: 20 van elke 1.000 waarnemingen, net als vorige week. Schiphol is met 363 waarnemingen vrijwel alles; Eindhoven (18), Rotterdam The Hague (13), Groningen Eelde (10) en Maastricht Aachen (3) vullen de rest.

Opvallend: KLM zelf ging van 92 naar 103 waarnemingen, ondanks een derde minder momentopnames op Schiphol, terwijl Transavia (van 39 naar 19) en KLM Cityhopper (van 27 naar 13) allebei halveerden. Minder momentopnames verklaren zo’n verschil tussen maatschappijen op dezelfde luchthaven niet vanzelf, maar met 15 momentopnames is het ook geen vaste grond; als het volgende week standhoudt, komen we erop terug. In de vloot boven Nederland staat de Boeing 737-800 bovenaan met 36 verschillende toestellen, vóór de Airbus A321neo (28); de Airbus A320 en de Embraer 195-E2 volgen met elk 13, de Embraer 190 met 11. Aan widebodies zagen we 8 Boeing 777-300ER’s.

Wat we volgende week volgen

Eerst onze eigen inwinning: de dunnere momentopnames liepen door in de eerste dagen van week 43, en het volgende artikel laat volledig zien hoe snel de telling weer normaal werd. Daarna de twee vragen die deze week niet kon beantwoorden. Zaterdag: zit die in een week met volledige momentopnames nog onder 77 procent van het doordeweekse gemiddelde? En Madrid: komt onze telling daar terug op het niveau van begin oktober? Ten derde Duitsland en Canada: of hun lagere aandeel standhoudt als de meting weer heel is. Het volgende artikel gaat over week 43, 19 tot en met 25 oktober, de week die eindigt met de start van de winterdienstregeling van de maatschappijen.